Đóng gói nông sản gửi đi xa tốt là làm sao cho hàng chịu được quãng đường dài nhất mà nó có thể gặp: chọn độ chín theo số ngày trên đường, làm khô bề mặt, chèn chặt không cho xê dịch, chừa đường thoáng khí, và dùng thùng chịu được bị chồng lên. Mỗi nhóm hàng cần một cách gói riêng, và người bán nên gửi thử tới nơi xa nhất trước khi nhận đơn thật.
Ở góc người bán, đóng gói không chỉ là chuyện giữ hàng đẹp mà là chuyện tiền. Một thùng hàng hỏng trên đường làm mất cùng lúc tiền hàng, phí gửi, phí gửi bù và lòng tin của khách. Bài này đi qua nguyên tắc chung, cách gói theo từng nhóm hàng, chọn hình thức gửi, quy trình đóng một đợt và cách giữ bằng chứng khi có sự cố.
Đóng gói quyết định phần lời nhiều hơn bạn nghĩ
Thử hình dung một đợt hàng hai mươi thùng, trong đó hai thùng tới nơi bị dập. Theo cách tính quen thuộc, bạn chỉ mất hai thùng hàng. Thực tế bạn mất nhiều hơn: tiền hàng của hai thùng đó, phí gửi đã trả, thêm một lần hàng và phí gửi nữa để bù cho khách, cộng thời gian nhắn tin giải thích. Theo ví dụ giả định này, tỷ lệ hỏng một phần mười có thể ăn mất một phần lớn phần lời của cả đợt, nhất là khi phần chênh giữa giá bán online và giá bán cho thương lái vốn không nhiều.
Thêm một khoản không ghi vào sổ: khách nhận hàng hỏng, dù được gửi bù, phần lớn sẽ không đặt lại. Với người bán nông sản online sống nhờ khách quay lại, mất một khách cũ đắt hơn nhiều so với mất một thùng hàng.
Vì vậy chi thêm một ít cho vật liệu chèn tốt hơn, dành thêm thời gian để làm ráo hàng, hay chọn hình thức gửi nhanh hơn thường là khoản chi có lời. Câu hỏi đúng không phải là "đóng gói tốn bao nhiêu" mà là "đóng gói kém tốn bao nhiêu". Sổ ghi từng đơn có hỏng hay không, hỏng vì đâu, sẽ cho bạn câu trả lời sau vài đợt.
Sáu nguyên tắc chung cho mọi loại nông sản
Chọn độ chín theo quãng đường. Hàng đi trong ngày có thể hái chín hơn; hàng đi hai ba ngày phải hái già vừa tới, để chín dần trên đường hoặc ở nhà khách. Ghi rõ cho khách biết hàng cần để thêm mấy ngày.
Làm ráo bề mặt trước khi gói. Hơi nước đọng trong thùng kín là nguyên nhân gây úng, mốc nhanh nhất. Hàng vừa rửa hoặc vừa hái lúc sương phải để ráo trong bóng mát.
Chèn chặt, không để xê dịch. Hàng lăn qua lại trong thùng là dập. Lót đáy, chèn khe, phủ mặt trên để khi lắc nhẹ thùng không nghe tiếng hàng va nhau.
Chừa đường thoáng khí với hàng tươi. Trái cây và rau củ vẫn còn hô hấp sau khi hái, sinh nhiệt và hơi nước. Thùng cần lỗ thoáng, túi bọc không nên buộc kín hoàn toàn trừ khi có lý do riêng.
Thùng chịu được chồng lên. Trong kho trung chuyển, thùng của bạn sẽ bị đặt dưới thùng khác. Thùng mỏng bị bẹp là hàng bên trong dập theo. Chọn thùng đủ cứng cho trọng lượng và quãng đường.
Tách hàng có mùi, hàng chảy nước. Không gói chung trái chín với rau lá, không để hàng có thể rỉ nước nằm trên hàng khô. Mỗi loại một túi hoặc một ngăn riêng.
Cách gói theo từng nhóm hàng
Bảng dưới gợi ý theo nhóm hàng chứ không theo từng loại cụ thể. Trước khi bán một mặt hàng mới, hãy gửi thử vài thùng tới người quen ở xa và hỏi họ nhận được hàng ra sao.
| Nhóm hàng | Chuẩn bị trước khi gói | Cách gói gợi ý | Điểm dễ sai |
|---|---|---|---|
| Trái vỏ dày, cứng (bưởi, cam, dừa) | Lau khô vỏ, loại trái nứt | Thùng carton cứng, chèn giấy vụn hoặc rơm sạch giữa các trái | Thùng quá to, trái lăn qua lại |
| Trái mềm, dễ dập (xoài, bơ, mãng cầu) | Hái già vừa tới, để ráo nhựa | Bọc từng trái bằng lưới xốp hoặc giấy, xếp một hai lớp, có vách ngăn | Xếp nhiều lớp chồng nhau |
| Trái chùm (nhãn, vải, chôm chôm) | Cắt bớt cành, loại trái nứt, để ráo | Giỏ hoặc thùng có lỗ thoáng, lót lá sạch, không nén chặt | Buộc kín túi gây hấp hơi |
| Rau ăn lá | Không rửa ướt trước khi gửi, nhặt lá úa | Bó nhẹ, bọc giấy rồi cho vào túi có lỗ thoáng; chỉ hợp giao gần | Gửi xa nhiều ngày |
| Củ (khoai, gừng, nghệ) | Để khô đất, không rửa nếu khách chấp nhận | Bao lưới hoặc thùng thoáng | Rửa sạch rồi gói kín khi còn ướt |
| Gạo, hạt, đậu | Kiểm độ khô, sàng sạch | Túi dày hàn kín, thêm lớp bao ngoài chịu va | Túi mỏng rách khi bị quăng |
| Hàng khô, sấy, phơi | Để nguội hẳn sau khi sấy | Túi kín khí, hũ có nắp chặt, chèn kỹ nếu là hũ thuỷ tinh | Gói khi còn ấm làm đọng hơi |
| Hàng cần giữ lạnh | Làm lạnh sâu trước khi gói | Thùng xốp có túi đá gel đóng kín, băng kín nắp; chỉ gửi bằng hình thức đi nhanh | Gửi đường dài bằng hình thức chậm |
Với hàng cần giữ lạnh, hãy hỏi kỹ đơn vị vận chuyển có nhận không và nhận với điều kiện gì. Nhiều nơi không nhận hoặc không chịu trách nhiệm hàng tươi sống, hàng dễ hư hỏng.
Chọn hình thức gửi theo hàng và quãng đường
Mỗi hình thức có ưu nhược riêng; giá cước và điều kiện nhận hàng thay đổi theo từng đơn vị và từng thời điểm, nên chỉ so sánh ở mức nguyên lý.
- Giao trong ngày, nội tỉnh hoặc tỉnh lân cận: hợp với rau, trái mềm, hàng chín; người trong nhà tự giao hoặc thuê người giao theo chuyến.
- Gửi theo xe khách, xe hàng tuyến cố định: nhanh với những tuyến có chuyến hằng ngày, nhưng khách phải ra bến nhận và trách nhiệm khi hỏng thường không rõ ràng.
- Dịch vụ chuyển phát: giao tận nhà, có mã theo dõi, có quy trình khiếu nại; cần đọc kỹ danh mục hàng nhận và quy định về hàng dễ hư hỏng.
- Xe lạnh hoặc dịch vụ ghép chuyến lạnh: cho hàng cần giữ lạnh, chi phí cao hơn, hợp khi gửi nhiều đơn cùng một khu vực.
- Gom đơn về một điểm nhận ở thành phố: nhờ một người quen hoặc khách quen làm điểm nhận, khách trong khu tự tới lấy; giảm phí gửi và giảm hư hỏng vì ít khâu trung chuyển.
Với hàng tươi, số ngày trên đường quan trọng hơn giá cước. Một hình thức rẻ hơn mà chậm hơn một ngày có thể làm tỷ lệ hỏng tăng lên đủ để xoá hết khoản tiết kiệm.
Quy trình đóng gói một đợt hàng
Đóng gói theo đợt, theo một quy trình lặp lại, giúp giảm nhầm đơn và giữ chất lượng đều. Thứ tự gợi ý:
- In hoặc viết danh sách đơn của đợt, mỗi đơn một dòng: tên khách, quy cách, ghi chú riêng.
- Chuẩn bị đủ thùng, vật liệu lót chèn, băng keo, giấy ghi thông tin người nhận trước khi đụng vào hàng.
- Chọn và phân loại hàng theo cỡ, loại riêng phần không đạt chuẩn.
- Để ráo hàng trong bóng mát, nơi sạch, không đặt trực tiếp xuống đất.
- Cân từng phần, cân dư một chút để bù hao nước trên đường.
- Gói theo đúng cách của nhóm hàng; với đơn giá trị cao, quay video liền mạch từ lúc cân tới lúc dán kín thùng.
- Dán thông tin người nhận, ghi rõ dấu hiệu hàng dễ dập, chiều đặt thùng nếu cần.
- Đánh dấu đơn đã gói trong sổ, gửi cho khách thông tin gửi hàng ngay khi bàn giao cho đơn vị vận chuyển.
Quy trình này nên dán ở nơi đóng gói để người mới trong nhà làm theo được. Khi có người phụ giúp lúc cao điểm, chỉ cần giao cho họ từng bước cố định, như chỉ chọn hàng hoặc chỉ dán thông tin, sẽ ít nhầm hơn để một người làm trọn một đơn từ đầu tới cuối.
Bằng chứng và trách nhiệm khi hàng hỏng trên đường
Khi khách báo hàng hỏng, câu hỏi đầu tiên là hỏng từ đâu: do hàng có vấn đề trước khi gói, do gói chưa đủ chắc, hay do vận chuyển quăng quật, chậm trễ. Muốn trả lời công bằng, cả người bán và khách đều cần bằng chứng. Phía bạn là video đóng gói, ảnh thùng trước khi giao, phiếu gửi có ngày giờ. Phía khách là ảnh, video lúc mở thùng. Nhắc khách quay video lúc mở hàng ngay trong tin xác nhận đơn, không phải sau khi có chuyện.
Nếu lỗi nằm ở khâu vận chuyển, đơn vị vận chuyển có quy trình khiếu nại và mức bồi thường theo điều khoản của họ, thường gắn với việc bạn có khai giá trị hàng hay mua thêm dịch vụ bảo hiểm hàng hoá hay không. Hàng dễ hư hỏng thường bị giới hạn bồi thường. Đọc điều khoản trước khi chọn đơn vị, không phải sau khi có thùng hỏng.
Dù lỗi ở đâu, với khách quen bạn nên xử lý trước, đòi lại sau. Gửi bù hoặc hoàn tiền cho khách theo chính sách đã công bố, rồi tự làm việc với đơn vị vận chuyển. Khách không nên phải đứng giữa hai bên.
Rủi ro và cách giảm
Gửi thử quá ít trước khi bán thật. Một thùng gửi thử tới nơi tốt chưa nói được nhiều. Cách giảm: gửi thử vài thùng tới vài nơi khác nhau, vào những ngày khác nhau trong tuần.
Thời tiết nắng nóng hoặc mưa kéo dài. Tỷ lệ hỏng tăng vọt. Cách giảm: tạm ngừng gửi xa hàng tươi trong những đợt nắng nóng gay gắt, báo khách lùi lịch.
Gửi trước kỳ nghỉ dài. Hàng nằm kho nhiều ngày. Cách giảm: không gửi hàng tươi trong vài ngày trước kỳ nghỉ lễ, Tết.
Tiết kiệm vật liệu quá mức. Thùng mỏng, chèn ít. Cách giảm: tính chi phí vật liệu vào giá bán thay vì cắt bớt.
Gói nhầm đơn, gửi nhầm địa chỉ. Đợt đông đơn dễ dán nhầm thông tin, hai khách nhận hàng của nhau. Cách giảm: gói xong đơn nào dán thông tin đơn đó ngay, không gói hàng loạt rồi mới dán; đánh dấu từng dòng trong danh sách đơn.
Vật liệu chèn không sạch. Rơm, lá, giấy báo cũ dính bẩn hoặc ẩm mốc làm hàng nhiễm theo, khách nhìn thấy cũng mất thiện cảm. Cách giảm: dùng vật liệu khô, sạch, cất nơi kín; giấy có mực in không nên tiếp xúc trực tiếp với trái đã bóc vỏ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên rửa trái cây trước khi gửi cho khách không?
Phần lớn trái cây không nên rửa ướt trước khi gửi xa, vì nước đọng làm hàng úng nhanh. Nếu cần làm sạch, lau khô bằng khăn sạch hoặc rửa rồi để thật ráo trong bóng mát trước khi gói. Nhắc khách rửa trước khi ăn trong phần hướng dẫn bảo quản.
Gói kín hay để thoáng thì tốt hơn với rau củ?
Hàng tươi còn hô hấp nên cần thoáng ở mức vừa phải: túi có lỗ, thùng có lỗ thoáng. Gói kín hoàn toàn làm hơi nước đọng lại, hàng dễ úng. Ngược lại, để quá thoáng trong thời tiết khô nóng thì rau héo nhanh. Gửi thử là cách duy nhất tìm ra mức vừa cho hàng của bạn.
Thùng xốp hay thùng carton tốt hơn?
Thùng xốp giữ nhiệt tốt, hợp với hàng cần giữ lạnh, nhưng giòn và khó chịu lực chồng. Thùng carton cứng chịu chồng tốt, thoáng hơn, hợp với phần lớn trái cây và củ. Có thể kết hợp: thùng xốp đặt trong thùng carton cho hàng lạnh gửi xa.
Có nên khai giá trị hàng khi gửi không?
Với đơn có giá trị đáng kể, nên đọc điều khoản của đơn vị vận chuyển về khai giá trị và bảo hiểm hàng hoá. Khai giá trị thường giúp mức bồi thường khi mất, hỏng sát với giá thật hơn, đổi lại phí cao hơn. Lưu ý điều khoản riêng cho hàng dễ hư hỏng.
Khách ở xa đặt rau ăn lá thì có nên nhận không?
Thường là không nên, trừ khi có hình thức gửi nhanh trong ngày và khách hiểu rủi ro. Rau ăn lá héo và úng rất nhanh trên đường dài. Có thể gợi ý khách đặt loại hàng chịu đường xa hơn, hoặc chờ đợt bạn gom đơn gửi theo xe lạnh.
Làm sao biết hàng hỏng do mình gói hay do vận chuyển?
So video đóng gói của bạn với ảnh lúc mở thùng của khách. Thùng bẹp, rách, ướt từ ngoài thường do vận chuyển. Thùng còn nguyên mà hàng bên trong dập đều thường do gói chưa chặt hoặc hàng chín quá. Ghi lại từng trường hợp để chỉnh cách gói ở đợt sau.