Không có kênh bán nông sản online nào tốt nhất cho mọi nhà; kênh hợp nhất là kênh khớp với độ bền của hàng, sản lượng của bạn và thời gian bạn dành được mỗi ngày. Hàng tươi, mùa ngắn, sản lượng vừa phải thường hợp với nhóm khách quen và mạng xã hội. Hàng khô, đóng gói chuẩn, bán quanh năm mới hợp để lên sàn thương mại điện tử.
Nông hộ hay mắc lỗi mở cùng lúc nhiều kênh vì thấy người khác làm, rồi không đủ người trả lời tin nhắn, tồn kho lệch giữa các kênh, khách đánh giá xấu vì chậm. Bài này so sánh năm kênh phổ biến, nêu điều kiện vận hành của từng kênh và gợi ý cách ghép kênh theo từng loại hàng.
Mỗi kênh thực chất bán cho ai
Trước khi so sánh, nên hiểu mỗi kênh mang tới kiểu khách nào. Trang cá nhân và trang bán hàng trên mạng xã hội mang tới người đã biết bạn hoặc biết người giới thiệu bạn; họ mua vì tin người bán. Nhóm cộng đồng (nhóm đồng hương, nhóm cư dân chung cư, nhóm nội trợ) mang tới người có nhu cầu sẵn nhưng chưa biết bạn; họ so sánh nhiều và nhạy với giá.
Nhóm chat khách quen là nơi những người đã mua và hài lòng tụ lại; đây là kênh rẻ nhất để giữ khách, nhưng phải có khách trước thì mới có nhóm. Sàn thương mại điện tử mang tới khách lạ hoàn toàn, mua theo đánh giá, theo giá và theo tốc độ giao; họ không quan tâm bạn là ai, chỉ quan tâm gian hàng có đáng tin không. Livestream nằm giữa: mang tới khách lạ nhưng cho họ thấy người bán, thấy vườn, nên lòng tin được dựng nhanh hơn.
Hiểu như vậy sẽ thấy các kênh không thay thế nhau mà nối tiếp nhau. Khách lạ biết bạn qua nhóm cộng đồng, sàn hay livestream; khách đã mua hài lòng được mời vào nhóm khách quen; nhóm khách quen lại giới thiệu người mới. Kênh nào cũng tốn công, chỉ khác là tốn ở chỗ nào: tốn công làm nội dung, tốn công trả lời tin, hay tốn phí trả cho nền tảng.
So sánh năm kênh bán nông sản online
Bảng dưới tóm tắt điểm mạnh, điểm yếu của từng kênh ở góc nhìn một nông hộ nhỏ. Phí và điều kiện cụ thể của từng nền tảng thay đổi thường xuyên, bạn cần đọc quy định hiện hành của nền tảng trước khi mở.
| Kênh | Hợp với hàng | Cái được | Cái phải trả |
|---|---|---|---|
| Trang mạng xã hội của bạn | Mọi loại, nhất là hàng có câu chuyện vườn | Không mất phí nền tảng, tự quyết nội dung | Phải đăng đều; tiếp cận phụ thuộc thuật toán |
| Nhóm cộng đồng | Hàng tươi giao trong vùng, hàng mùa | Khách có nhu cầu sẵn, đông người | Luật nhóm khắt khe; dễ bị so giá; dễ trôi bài |
| Nhóm chat khách quen | Hàng bán theo đợt, đặt trước | Chi phí thấp, tỷ lệ chốt cao | Phải có khách trước; cần chăm nhóm, không spam |
| Sàn thương mại điện tử | Hàng khô, đóng gói chuẩn, bán quanh năm | Khách lạ nhiều, sàn lo phần thanh toán | Phí theo đơn, luật giao hàng đúng hạn, cạnh tranh giá |
| Livestream | Hàng xem tận mắt mới thấy giá trị | Dựng lòng tin nhanh, chốt nhiều đơn một lúc | Cần người nói được, mạng ổn, xử lý đơn dồn |
Đọc bảng theo cột cuối là chính. Cái được của kênh nào cũng hấp dẫn; điều phân định là bạn có trả nổi cái giá đó bằng thời gian và tiền của mình không.
Sàn thương mại điện tử: những điều kiện vận hành cần biết trước
Đăng ký và giấy tờ. Sàn yêu cầu thông tin định danh người bán, tài khoản nhận tiền, và với một số ngành hàng thực phẩm có thể yêu cầu thêm giấy tờ về an toàn thực phẩm hoặc đăng ký kinh doanh. Mỗi sàn đặt yêu cầu riêng và thay đổi theo thời gian.
Phí trên mỗi đơn. Sàn thu phí theo phần trăm giá trị đơn và các khoản phí dịch vụ khác. Khi tính giá bán, bạn phải cộng phần phí này vào, nếu không sẽ bán càng nhiều càng hụt.
Cam kết thời gian xử lý đơn. Sàn đo thời gian từ lúc khách đặt tới lúc bạn giao hàng cho đơn vị vận chuyển. Chậm nhiều lần thì gian hàng bị giảm hiển thị hoặc bị phạt theo quy định của sàn. Vườn ở xa điểm nhận hàng cần tính kỹ điều này.
Đánh giá công khai. Mỗi đơn đều có thể kèm đánh giá sao và ảnh. Vài đánh giá xấu đầu tiên ảnh hưởng nặng vì gian hàng mới chưa có nhiều đánh giá tốt bù lại.
Khiếu nại do sàn phân xử. Khi khách khiếu nại, sàn thường đứng giữa và có quy trình riêng. Bạn cần giữ bằng chứng đóng gói, ảnh và video lúc gói hàng để trình bày.
Hạn chế với hàng tươi. Nhiều sàn và đơn vị vận chuyển đi kèm có hạn chế với hàng dễ hư hỏng, hàng cần giữ lạnh. Đọc kỹ danh mục hàng được phép trước khi đăng trái cây, rau tươi.
Mạng xã hội và nhóm cộng đồng: tự do hơn nhưng tự chịu nhiều hơn
Bán trên trang của mình hoặc trong các nhóm, bạn không mất phí nền tảng và tự quyết cách kể chuyện. Đổi lại, mọi thứ sàn làm giúp thì ở đây bạn phải tự làm: nhận tiền, xác nhận đơn, theo dõi giao hàng, xử lý khiếu nại, giữ uy tín. Không có bên thứ ba đứng giữa nên khách lạ cũng dè dặt hơn khi chuyển khoản trước, và chính bạn cũng dễ gặp kẻ gian giả làm khách.
Với nhóm cộng đồng, luật của quản trị nhóm là điều đầu tiên phải đọc. Có nhóm chỉ cho đăng bán vào một ngày cố định, có nhóm cấm bán hàng, có nhóm yêu cầu người bán là thành viên lâu năm. Đăng sai luật bị xoá bài, đăng lặp nhiều lần bị chặn, và tệ hơn là để lại ấn tượng người bán ồn ào trong mắt chính những người có thể thành khách.
Trang của riêng bạn thì cần nhịp đăng đều hơn là đăng nhiều. Một tuần vài bài thật, kể chuyện vườn, chuyện lứa hàng, chuyện thời tiết ảnh hưởng tới vụ, có giá trị hơn mỗi ngày dán một ảnh hàng kèm giá. Người theo dõi trang lâu dần biết mùa nào bạn có gì, và khi tới mùa họ tự nhắn tin trước khi bạn kịp đăng.
Ghép kênh theo từng loại hàng
Không có công thức cố định, nhưng các cách ghép dưới đây hợp với phần lớn nông hộ nhỏ ở giai đoạn đầu. Mỗi cách chỉ gồm một kênh chính và một kênh phụ.
- Trái cây tươi mùa ngắn (vải, nhãn, xoài, măng cụt): nhóm khách quen nhận đặt trước là chính, trang mạng xã hội báo lịch hái là phụ; sàn chỉ nên thử khi đã có cách đóng gói chịu được đường xa.
- Trái vỏ dày, giữ được lâu (bưởi, cam, dừa): mạng xã hội và nhóm cộng đồng là chính; có thể thêm livestream ở vườn vào cao điểm mùa.
- Rau ăn lá: nhóm cư dân trong bán kính giao trong ngày là chính; bán xa gần như không hợp.
- Gạo, nếp, đậu, hạt: trang mạng xã hội và nhóm khách quen là chính, sàn thương mại điện tử là phụ khi đã có bao bì và quy cách ổn định.
- Hàng khô, hàng sơ chế (trái sấy, tiêu, bột, mắm làm tại nhà): sàn thương mại điện tử có thể thành kênh chính, với điều kiện đã đủ thủ tục an toàn thực phẩm cho dạng hàng đó.
- Hàng giá trị cao, cần xem tận mắt: livestream là chính, nhóm khách quen là phụ để chăm người đã mua.
Khi một mặt hàng có cả phần tươi và phần sơ chế, cách gọn là để phần tươi đi kênh gần, phần sơ chế đi kênh xa. Như vậy mỗi kênh chỉ phải lo một kiểu đóng gói.
Vì sao không nên mở năm kênh cùng một lúc
Mỗi kênh đòi một kiểu chú ý riêng. Sàn đòi xử lý đơn đúng giờ; nhóm cộng đồng đòi theo dõi luật nhóm và trả lời bình luận; nhóm khách quen đòi chăm sóc đều; livestream đòi chuẩn bị và người nói. Một nông hộ có hai lao động chính, vừa chăm vườn vừa bán hàng, rất khó giữ chất lượng ở cả năm nơi. Kết quả thường gặp là kênh nào cũng làm nửa vời, khách ở kênh nào cũng thấy phản hồi chậm.
Rắc rối thứ hai là tồn kho. Khi cùng một lô hàng được rao ở ba kênh, đơn có thể dồn về cùng lúc vượt số hàng thật, buộc bạn phải huỷ đơn. Trên sàn, huỷ đơn do người bán thường bị tính vào chỉ số vận hành của gian hàng. Ở nhóm khách quen, huỷ đơn làm mất lòng người tin bạn nhất.
Cách làm an toàn hơn là mở thêm kênh theo từng nấc. Chỉ khi kênh đầu tiên chạy ổn, có người phụ trách rõ ràng, sổ sách cho thấy có lời, mới mở kênh thứ hai. Mỗi kênh mới nên có một người chịu trách nhiệm chính trong nhà, và một quy tắc chia hàng: ví dụ phần hàng đẹp nhất để dành cho nhóm khách quen đặt trước, phần còn lại mới đưa lên kênh công khai.
Rủi ro khi chọn kênh và cách giảm
Chọn kênh theo phong trào. Thấy người khác bán trên sàn hay livestream đông khách nên làm theo, trong khi hàng của mình không hợp. Cách giảm: đối chiếu hàng của bạn với bảng so sánh ở trên trước khi mở kênh.
Phụ thuộc một nền tảng. Tài khoản bị khoá, nhóm bị giải tán hay sàn đổi chính sách là mất kênh trong một đêm. Cách giảm: luôn giữ danh sách khách quen ở nơi bạn tự quản, như sổ khách hàng có tên và cách liên lạc đã được khách đồng ý.
Không tính phí nền tảng vào giá. Lên sàn với giá như bán ở nhóm, bán càng nhiều càng hụt. Cách giảm: tính lại giá cho từng kênh, chấp nhận giá trên sàn khác giá bán cho khách quen.
Vi phạm luật nhóm, luật sàn. Đăng hàng sai danh mục, đăng lặp, mô tả quá lời, bị gỡ bài hay khoá gian hàng. Cách giảm: đọc quy định của từng nơi trước khi đăng, giữ mô tả trung thực.
Kênh xa mà hàng không chịu nổi đường xa. Mở sàn bán toàn quốc trong khi trái chỉ giữ được hai ngày, đơn đi xa tới nơi đã hỏng, tiền đền bù ăn hết phần lời. Cách giảm: giới hạn vùng giao cho hàng tươi, gửi thử tới tỉnh xa nhất bạn định bán trước khi nhận đơn thật, và ghi rõ vùng giao trong phần mô tả.
Bỏ quên khách cũ khi chạy theo khách mới. Dồn sức cho kênh mới, nhóm khách quen bị bỏ trống cả tháng, tới mùa sau nhiều người đã mua chỗ khác. Cách giảm: giữ lịch chăm nhóm khách quen cố định, kể cả khi đang bận với kênh mới.
Câu hỏi thường gặp
Bán nông sản trên sàn thương mại điện tử có cần đăng ký hộ kinh doanh không?
Tuỳ sàn và tuỳ ngành hàng. Nhiều sàn cho cá nhân mở gian hàng, nhưng với ngành thực phẩm có thể đòi thêm giấy tờ. Ngoài yêu cầu của sàn còn có quy định của Nhà nước về đăng ký kinh doanh và thuế. Bạn nên đọc điều khoản hiện hành của sàn và hỏi cơ quan thuế nơi cư trú trước khi mở gian hàng.
Kênh nào ít tốn chi phí nhất cho người mới?
Nhóm chat khách quen và trang mạng xã hội của chính bạn gần như không tốn phí nền tảng, chỉ tốn thời gian. Đó là lý do người mới nên bắt đầu ở đây. Chi phí thật lúc đầu thường nằm ở bao bì, phí gửi và hàng hỏng, không nằm ở kênh bán.
Có nên bán cùng một giá ở mọi kênh không?
Không bắt buộc. Trên sàn bạn phải trả phí theo đơn, nên giá thường cao hơn hoặc quy cách khác đi. Với khách quen đặt trước, bạn tiết kiệm được nhiều chi phí nên có thể ưu đãi hơn. Điều cần giữ là sự minh bạch: không nói một đằng làm một nẻo về giá và quy cách.
Đăng bán trong nhóm cộng đồng bị xoá bài thì làm sao?
Đọc lại luật nhóm, nhiều nhóm chỉ cho bán vào ngày cố định hoặc theo mẫu bài riêng. Nếu nhóm cấm bán hàng, đừng cố lách bằng cách viết bài kể chuyện để rao hàng; quản trị nhóm thường nhận ra và có thể chặn hẳn. Tìm nhóm khác cho phép bán, hoặc dồn sức cho trang của mình.
Một người lớn tuổi trong nhà nên phụ trách kênh nào?
Nhóm chat khách quen và nhận đơn qua tin nhắn là phần người lớn tuổi thường làm tốt, vì nặng về chăm khách, nhớ người, nói chuyện về vườn. Phần sàn thương mại điện tử nhiều thao tác và cảnh báo hơn, hợp với người quen dùng ứng dụng. Chia việc theo thế mạnh giúp cả nhà cùng tham gia.
Bao lâu thì biết một kênh có hợp với mình hay không?
Nên cho mỗi kênh ít nhất trọn một mùa hàng hoặc vài tháng với hàng quanh năm, ghi sổ đơn đầy đủ. Đánh giá bằng phần còn lại sau mọi chi phí và tỷ lệ khách quay lại, không chỉ bằng số đơn. Một kênh nhiều đơn mà toàn khách một lần thì giá trị kém hơn một kênh ít đơn nhưng khách đặt đều.